یادگیری معکوس یک تکنیک جدید یادگیری مطالب و مفاهیم جدید است که اجازه می‌دهد تا دانشجویان و مهارت‌آموزان قبل از ورود به کلاس، مفاهیم را یک بار خودشان مطالعه کرده و به‌خوبی آن را بیاموزند. در ادامه با حضور در کلاس، آنها می‌توانند سوالات و اشکالات خود را از یکدیگر یا از استاد پرسیده و با دریافت پاسخ، روند یادگیری خود را تکمیل کنند. این تکنیک آموزشی، در حال حاضر در بوت کمپ برنامه نویسی نیز برای آموزش کدنویسی مورداستفاده قرار می‌گیرد. دانشجویانی که از این طریق کدنویسی را می‌آموزند، معمولا در طول کلاس درس، بیشتر روی مهارت‌های عملی خود کار کرده و با تکنیک‌های کلیدی و کاربردهای هر تکنیک بیشتر آشنا می‌شوند. همین موضوع نیز آنها را آماده ورود به بازار کار می‌کند.
استفاده از تکنیک معکوس برای آموزش، می‌تواند مزایایی همچون مستقل شدن دانشجویان در فرایند یادگیری، ایجاد انگیزه بیشتر برای حضور فعال در کلاس‌ها، امکان یادگیری گروهی، یادگیری با سرعت مخصوص به خود دانشجو و سنجش سطح درک و قدرت یادگیری دانشجو را به همراه دارد. با این حال، این تکنیک، می‌تواند معایبی همچون نیاز به صرف زمان بیشتر برای یادگیری توسط دانشجو را نیز داشته باشد.
آشنایی با مفهوم یادگیری معکوس
یادگیری معکوس، یکی از تکنیک‌های جدید در آموزش مدرن است که منجر می‌شود تا دانش‌آموزان، مهارت‌آموزان و دانشجویان، بتوانند بیشتر روی مهارت‌های عملی خود تمرکز کنند. در این تکنیک، که امروزه در آموزش برنامه نویسی به طور گسترده‌ای استفاده می‌شود، افرادی که قصد یادگیری یک موضوع در کلاس درس را دارند، قبل از ورود به کلاس و با کمک منابعی که به آنها معرفی می‌شود، تا حدی با موضوع آموزش آشنا می‌شوند. همین موضوع، باعث می‌شود تا این افراد وقتی که در کلاس درس حضور پیدا می‌کنند، با توجه و تمرکز بیشتری کلاس را دنبال کرده و مطالب را به عمیق‌ترین نقاط ذهن خود برسانند.
این شیوه یادگیری، در حوزه روانشناسی، با نام تقلید نیز شناخته می‌شود. تقلید در واقع فرایندی است که در آن، افرادی که قصد یادگیری یک موضوع را دارند، ابتدا آشنایی نسبتا خوبی با آن موضوع پیدا می‌کنند و وقتی که یک استاد درباره آن موضوع صحبت می‌کند، افراد دانسته‌های خود را تقلید کرده و در نتیجه، به‌صورت ناخوداگاه، به شکل عمیق‌تری مطلب را می‌آموزند.
مزایای مهم یادگیری معکوس
در جدول زیر، به بررسی مزایای مهم، تدریس معکوس پرداخته‌ایم:
|
مزایای تدریس معکوس |
توضیحات |
|
یادگیری با سرعت مخصوص به خود |
در این تکنیک آموزشی، مهارت‌آموزان می‌توانند با سرعتی که برایشان مناسب است اقدام به یادگیری مطالب در خانه کنند. به این ترتیب، آنها در کلاس آموزشی، از استاد جا نمی‌مانند و همین موضوع نیز به درک عمیق‌تر آنها از موضوع آموزش کمک می‌کنند. با مطالعه در خانه، اگر شما بخشی را به‌خوبی متوجه نمی‌شوید، می‌توانید زمان بیشتری را صرف آن کنید یا این‌که بارها و بارها یک بخش از منبع آموزشی خود را مطالعه کنید. |
| ایجاد انگیزه | با این تکنیک، می‌توان انگیزه بیشتری را در دانش‌آموزان یا مهارت‌آموزان ایجاد کرد. در این روش، اگر دانش‌آموزی مفهومی را متوجه نشده باشد، می‌تواند در کلاس درس درباره آن سوال بپرسد. از طرف دیگر، فعالیت گروهی در این روش بسیار زیاد است و همین موضوع، باعث می‌شود تا معلمان و حتی دانش‌آموزان بتوانند از یکدیگر سوال پرسیده و به درک بهتر و عمیق‌تری از موضوع دست پیدا کنند. |
| سنجش سطح درک دانشجویان |
با استفاده از تکنیک آموزش معکوس، یک مدرس می‌تواند سطح درک دانشجویان و مهارت‌آموزان را بسنجد. به این ترتیب، مدرس می‌تواند زمان بیشتری را صرف ارتباط مستقیم با مهارت‌آموزان خود کرده و در نتیجه نقاط ضعف آنها را شناسایی کرده و در رفع این نقاط ضعف به آنها کمک کند. |
معایب مهم یادگیری معکوس
این تکنیک آموزشی، در کنار تمام مزایایی که دارد، معایبی را نیز به همراه خواهد داشت که شامل موارد زیر می‌شود:
1- این تکنیک نیازمند صرف زمان بیشتری برای تمرین‌کردن در خانه است.
2- ممکن است برای مهارت‌آموزان یا دانشجویانی که زمان زیادی در خانه ندارند، کمی چالش‌برانگیز باشد.
3- این تکنیک نیازمند پیدا کردن منابع مناسب و در برخی از مواقع تولید محتوا توسط مدرس است.
یادگیری معکوس و ارتباط آن با یادگیری گروهی
یک تفاوت یادگیری با یادگیری معکوس این است که در یادگیری عادی که در کلاس‌های درس اتفاق می‌افتد، معمولا مهارت‌آموزان یا دانشجویان، کمترین تعامل ممکن را با یکدیگر و استاد دارند. وقتی که از تکنیک یادگیری معکوس برای آموزش استفاده می‌شود، افراد معمولا در منزل مطالعات کاملی انجام می‌دهند و سپس در کلاس درس حضور پیدا می‌کنند. همین مسئله، باعث می‌شود تا آنها اولا در کلاس سوالات بیشتری از استاد پرسیده و درس را با پیگیری بیشتری دنبال کنند، ثانیا بتوانند در کلاس درس، ارتباط و تعامل درسی بیشتری با یکدیگر داشته باشند.
در واقع یادگیری معکوس، یکی از زیرشاخه‌های بسیار مهم یادگیری گروهی به شمار می‌آید که در آن، تکنیک‌های دیگری مانند مطالعه در منزل نیز اضافه شده‌اند و همین موضوع، بهره‌وری آن را به نسبت یادگیری گروهی افزایش داده است.
با یادگیری معکوس، احساس مسئولیت‌پذیری تقویت می‌شود
یکی از مزایای بسیار مهمی که یادگیری معکوس دارد، این است که به تقویت احساس مسئولیت‌پذیری در دانش‌آموزان و مهارت‌آموزان کمک می‌کند. همانطور که اشاره کردیم، این سبک یادگیری، روی یادگیری گروهی نیز تمرکز دارد، همین موضوع باعث می‌شود تا هریک از اعضای کلاس معکوس، روی یک وظیفه مشخص تمرکز داشته باشند. این موضوع، باعث می‌شود تا آنها با احساس مسئولیت بیشتری فرایند آموزش را دنبال کرده و نتایج قابل قبول‌تری را نیز دریافت کنند.
آموزش معکوس برای یادگیری برنامه‌نویسی
یکی از بهترین روش های یادگیری برنامه نویسی، استفاده از تکنیک یادگیری معکوس است. با کمک این تکنیک، افرادی که قصد یادگیری زبان برنامه‌نویسی در یک بوت کمپ را دارند، می‌توانند ابتدا با مفاهیم اولیه برنامه‌نویسی (مربوط به هر بخش از محبث مدنظر استاد) آشنا شده و تکنیک‌های لازم را از منابعی که در اختیارشان قرار می‌گیرد، بیاموزند. در ادامه، آنها می‌توانند وارد محیط کلاس و بوت کمپ شده و فرایند یادگیری خود را با مشاهده مثال‌هایی توسط استاد، پرسیدن سوالات خود از استاد یا از سایر دانشجویان، تمرین‌کردن مطالب آموخته شده به‌صورت کاملا عملی و در نهایت انجام پروژه‌های واقعی تکمیل کنند.
این تکنیک، می‌تواند تاثیر بسیار زیادی روی تقویت مهارت‌های عملی برنامه‌نویسی در افراد علاقه‌مند به این حوزه داشته باشد. به این ترتیب، دانشجویانی که در بوت کمپ‌های مبتنی بر یادگیری معکوس شرکت می‌کنند، می‌توانند رزومه بهتری را برای خود ایجاد کرده، با مفاهیم برنامه‌نویسی به شکل عمیق‌تری آشنا شده و بتوانند از تکنیک‌های آموخته شده نیز به استانداردترین شکل ممکن استفاده کنند. همین موضوع، احتمال موفقیت آنها در بازار کار برنامه‌نویسی را افزایش می‌دهد.
مستقل شدن دانشجویان در فرایند آموزش، از مزایای مهم آموزش معکوس
رایج‌ترین اشتباه در یادگیری برنامه نویسی این است که اکثر افراد خود را وابسته به استاد می‌بینند. همین موضوع نیز باعث می‌شود تا در آینده وقتی با چالش‌های پیش رو در زمینه برنامه‌نویسی مواجه می‌شوند، نتوانند بر این مشکلات غلبه کنند. مزیت اصلی که یادگیری به‌صورت معکوس برای علاقه‌مندان به حوزه برنامه‌نویسی دارد، این است که به آنها کمک می‌کند تا بتوانند به‌صورت کاملا مستقل مفاهیم را بیاموزند. در واقع در این تکنیک، شما ماهیگیری را می‌آموزید و اگر در آینده نیز با مشکلات و چالش‌هایی مواجه شوید یا این‌که قصد یادگیری مهارت جدیدی در زمینه برنامه‌نویسی داشته باشید، می‌توانید خیلی راحت این کار را انجام دهید.
جایگاه اصلی استاد و کلاس آموزشی در این تکنیک یادگیری چیست؟
همانطور که به این موضوع اشاره کردیم، بهترین راه یادگیری پایتون یا سایر زبان‌های برنامه‌نویسی این است که از تکنیک معکوس برای یادگیری استفاده کنید. پس نقش استاد و مدرس دوره‌ها یا بوت‌کمپ‌ها در مسیر یادگیری یک زبان برنامه‌نویسی چیست؟ به طور کلی، وقتی که قصد یادگیری یک مهارت جدید را دارید، باید به این نکته توجه کنید که یادگیری آن نیازمند تلاش بسیار زیادی است. وقتی که شما در منزل مطالعاتی را روی مطالب دارید، قطعا سوالاتی برایتان به وجود می‌آید. از طرف دیگر، برای یادگیری یک مهارت جدید، دانش کافی نیست و گاهی اوقات مدرس می‌تواند تجربه‌ای را در استفاده از یک تکنیک برنامه‌نویسی به شما منتقل کند.
در واقع، شاید مدرس و استاد بوت کمپ‌های برنامه‌نویسی محوریت این کلاس‌ها را تشکیل ندهند، ولی نمی‌توان نقش کلیدی آنها در رفع اشکال دانشجویان و همین‌طور ارائه نکات کلیدی و کاربردی در برنامه‌نویسی را نادیده گرفت.
آیا واقعا یادگیری معکوس بهترین راه برای یادگیری برنامه‌نویسی است؟
بله، برنامه‌نویسی مهارتی است که نیاز به تمرین، تکرار، پشتکار و تلاش بسیار زیادی از سمت شما دارد و به همین علت، برای یادگیری آن، شما نیازمند این هستید که در مسیر یادگیری انگیزه‌های خود را حفظ کنید. یادگیری به‌صورت معکوس به شما کمک می‌کند تا با تلاش کردن در راستای یادگیری مفاهیم و مطالب جدید در زمینه برنامه‌نویسی، این انگیزه را در خود حفظ کرده و در جهت پاسخگویی به نیازهایی که احتمالا در مسیر یادگیری برای شما پیش آمده است، با انگیزه بیشتری در کلاس‌ها و بوت کمپ‌های آموزشی شرکت کنید.
علاوه بر این، وقتی که شما مفاهیم اساسی برنامه‌نویسی را خودتان می‌آموزید، می‌توانید در کلاس‌ها و بوت کمپ‌های برنامه‌نویسی بیشتر تمرکز خود را روی یادگیری تکنیک‌ها و نحوه استفاده از آنها قرار دهید. همین موضوع نیز به شما کمک می‌کند تا مهارت‌های عملی بهتری را در این بوت کمپ‌ها به دست بیاورید.
سخن پایانی
یکی از بهترین روش‌هایی که برای یادگیری برنامه‌نویسی یا بسیاری از مهارت‌های دیگر وجود دارد یادگیری معکوس است. در این تکنیک، شما در ابتدا مفاهیم را در منزل مطالعه کرده و سپس وارد کلاس می‌شوید. این متد نقش استاد را تا حد زیادی کاهش داده و دانشجویان را به شکلی مستقل آموزش می‌دهد. نقشی که استاد در کلاس دارد، بیشتر مدیریت فضای کلاس، پاسخ‌دادن به سوالات و چالش‌های به وجود آمده برای دانشجویان و در نهایت، آموزش تکنیک‌های کاربردی در خصوص موضوع مدنظر است. تکنیک معکوس برای آموزش را می‌توان در تمامی حوزه‌ها استفاده کرد. این تکنیک، بیشتر روی تقویت مهارت دانشجویان تاکید دارد.
